اهمیت بالتیک برای جمهوری اسلامی ایران - اندیشکده روابط بین الملل

اهمیت بالتیک برای جمهوری اسلامی ایران

امیرحسین عسکری

۱- موقعیت دریای بالتیک
اندیشکده روابط بین الملل: دریای بالتیک (به انگلیسی: Baltic Sea) در اروپای شمالی واقع شده‌است. این دریا توسط شبه جزیره اسکاندیناوی، قارهٔ اروپا و جزایر دانمارکی محصور شده‌است. دریای بالتیک بطور مصنوعی به دریای سفید توسط کانال دریای سفید و به دریای شمال توسط کانال کیل متصل شده‌است. بالتیک در گوشهٔ شمالی خود توسط خلیج بوتنی، در گوشهٔ شمال‌شرقی توسط خلیج فنلاند و در گوشهٔ شرقی خود توسط خلیج ریگا محصور شده‌است. همچنین دریای بالتیک شمالی بین ناحیهٔ استکهلم در سوئد، جنوب غربی فنلاند و استونی واقع شده‌است. حوضه‌های آبریز گوتلاند غربی و شرقی نیز بخش عمده‌ای از دریای بالتیک مرکزی را تشکیل می‌دهند. کشورهای لیتوانی، استونی و لتونی به عنوان کشورهای حوزه بالتیک به شما می آیند.
۲- اهمیت جهانی حوزه بالتیک
دریای بالتیک كه در شمار دریاهای بسته و نیم‌بسته طبقه‌بندی مي‌شود، که در شمال اروپا واقع شده است. این دریا در دوران معاصر بويژه در قرن بیستم دارای اهمیت ويژه ژئواستراتژیک و ژئوپليتیک در منطقه بوده است. در دوره جنگ سرد یکی از راههای مهم دسترسی شوروی به آبهای آزاد جهان بوده و همچنین بخش شمالی جبهه شماره یک استراتژیکی و خط تماس پیمانهای نظامی ناتو و ورشو را تشکیل می‌داده است. ژئواستراتژیست‌ها معتقدند در قرن ۲۱ اقيانوس منجمد شمالي صحنه عملیاتی جهانی خواهد بود و درياي بالتیک یکی از شاخک‌های مهم این صحنه را تشکیل می‌دهد. پراکندگی منابع انرژی جهان نشان می‌دهد بخش مهمی از ذخایر نفت و گاز جهان در روسیه قرار دارد. بحران اخیر صدور انرژی، روسیه به اروپا و وابستگی این کشور به کشورهای منطقه برای صدور انرژی روسیه را متوجه نقش و اهمیت ژئواکونومیک درياي بالتیک نموده است. از طرف دیگر مرز دریایی و راه دسترسی به مسیر‌های آبی تجارت جهانی بسیاری از کشورهای ساحلی منحصر به این دریاست.
بررسی ها نشان می‌دهد كه حداقل سه عامل موجب تداوم و افزایش اهمیت منطقه‌ای حوزه بالتیک گردیده است: ۱ـ دریای بالتیک اقتصادی‌ترین و مناسب‌ترین راه صدور انرژی روسیه به اروپا و دیگر مناطق جهان می‌باشد؛ ۲- بررسی وضعیت یخها و عکسهای ماهواره‌ای نشان می‌دهد در دهه۲۰۴۰ سواحل شمالی روسیه به‌دلیل عقب‌نشینی یخها در طول سال قابل کشتیرانی خواهد بود و منابع عظیم بستر و زیر بستر ژئواستراتژی روسیه به‌عنوان یک منطقه مهم نقش‌آفرینی خواهد كرد و دریا در دسترس بشریت قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی دریای بالتیک بیش از پیش به‌عنوان یک درياي با اهمیت ظاهر خواهد شد؛ ۳ـ دریای بالتیک تنها راه دسترسی کشورهای لهستان، لیتوانی، لتونی، استونی، فندلاند و سوئد و یکی از مهمترین مسیرهاي دسترسی کشورهای روسیه و آلمان به آبهای آزاد جهان می‌باشد.
۳- اهمیت حوزه بالتیک برای جمهوری اسلامی ایران
منطقه بالتیک به لحاظ جیگاه ژئوپولیتیکی خاصی که دارد برای جمهوری اسلامی ایران دارای اهمیت خاصی است. اهمیت حوزه بالتیک برای جمهوری اسلامی ایران در دو بعد اقصادی و سیاسی قابل بررسی و ارزیابی است. بعد اقتصادی حوزه بالتیک ناظر به تلاش جمهوری اسلامی ایران برای نفوذ و سرمایه گذاری در حوزه بالتیک است. پروژه راه آهن قزوین رشت حکایت ویژه ای درخصوص اهمیت منطقه بالتیک برای جمهوری اسلامی ایران دارد. این پروژه از آن جهت که در مسیر کریدور شمال به جنوب قرار دارد بسیار مهم تلقی می شود. این کریدور به جایی که حجم تجارت در آن بالاست مرتبط می شود و با عبور از مسیر جمهوری اسلامی ایران به سمت آذربایجان و روسیه و سپس نروژ، فنلاند در حوزه بالتیک ادامه پیدا می کند و از چند سال گذشته مورد توجه تجارت بوده و امروز هم در حوزه بالتیک از سوی فدراسیون روسیه به چین متصل می شود و حائز اهمیت است. از نظر ریلی این کریدور بسیار حائز اهمیت است و می تواند حجم تجارت را از حوزه بالتیک به سمت دریای آزاد انتقال دهد و بویژه کشورهای آسیای میانه و مسیر خشکی را به سمت خلیج فارس و دریای سیاه مرتبط کند و در نهایت نقش بسیار موثری در توازن و تعادل و توسعه حجم روابط تجاری کشورها ایفا می کند و برای تمامی کشورهای عضو اکو این مسیر موثر و مفید است. اهمیت دیگر اقتصادی حوزه بالتیک در راهبرد دولت یازدهم با نگاه به این منطقه به عنوان شریک تجاری ایران در عرصه کشاورزی متجلی شده است. براساس برنامه دولت یازدهم توسعه بسترهای همکاری مشترک کشاورزی با کشورهای حوزه دریای بالتیک در دستور کار قرار دارد.
در بعد سیاسی نیز منطقه بالتیک حائز اهمیت ویژه ای برای جمهوری اسلامی ایران است. یکی از دلایل این اهمیت در نظر گرفتن منطقه بالتیک به عنوان مدخل ورود به قلب اروپا است. توانایی ارتباط مؤثر با این منطقه به معنایی قابلیت برقراری ارتباط با فنلاند در شمال و سوئد در شرق دریای بالتیک است. علاوه بر این همجواری کشور لهستان با کشورهای حوزه بالتیک می تواند موجد اهمیت خاصی برای جمهوری اسلامی ایران باشد. رویکرد گسترش به شرق ناتو در این منطقه، اهمیت آن را برای جمهوری اسلامی ایران مضاعف نموده است. چنانچه از منطقه بالتیک به سمت جنوب اروپا خطی فرضی رسم شود، پس از عبور از کشورهای بلاروس و اوکراین و همچنین دریای سیاه به ترکیه و در جنوب ترکیه به عراق و سوریه خواهد رسید. این سخن بدین معنی است که در اختیار داشتن حوزه بالتیک می تواند به معنای در اختیار داشتن این نوار فرضی ترسیم شده از بالتیک تا منطقه خاور میانه باشد. گسترش به شرق ناتو نیز در همین نوار فرضی متمرکز شده است. این منطقه محل تلاقی منافع روسها و غرب است. بحران اوکراین و تلاش روسها برای تقویت تجهیزات نظامی خود در مرزهای شرقی روسیه نشان از اهمیت این منطقه دارد. با توجه به تعارض ایران و غرب به ویژه ناتو و حضور این سازمان نظامی در سوریه و عراق اهمیت این منطقه برای جمهوری اسلامی اهمیت ویژه ای می یابد. حضور ناتو در خاورمیانه، یعنی جنوب خط ترسیمی از حوزه بالتیک، به همراه استقرار نیروهای این سازمان در کشورهای منطقه بالتیک می تواند به شدت موجب تهدید فزاینده برای جمهوری اسلامی ایران باشد.
۴- نتیجه گیری
منطقه بالتیک به لحاظ جایگاه خاص خود در مدخل ورودی اروپا دارای اهمیت خاصی است. جمهوری اسلامی ایران نیز به این منطقه نگاه ویژه ای دارد. توجه ایران به کشورهای حوزه بالتیک در دو بعد اقتصادی و سیاسی قابل تبیین و ارزیابی است. در بعد اقتصادی این منطقه می تواند موجب برقراری ازتباط با فنلاند، سوئد و سایر کشورها شود و همچنین راه ایران را به قلب اروپا باز کند. دیگر اهمیت حوزه بالتیک به ابعاد سیاسی و امنیتی مربوط می شود. حضور نیروهای ناتو در بالتیک و در امتداد این منطقه به سمت جنوب در منطقه خاور میانه می تواند موجب تهدید فزاینده برای جمهوری اسلامی ایران باشد. لذا جمهوری اسلامی ایران با توجه به محدودیت توانایی های سیاسی و نظامی می تواند با در اولویت قرار دادن نگاه اقتصادی راهی برای نفوذ در این منطقه باز کند.

درباره amir

4 دیدگاه

  1. دوست عزیز ضمن خسته نباشید؛ دیگه راه به قلب اروپا نیست تا نریم از بالتیک وارد اروپا بشیم!
    حضور نیروهای ناتو در بالتیک و … می تواند موجب تهدید فزاینده برای جمهوری اسلامی ایران باشد! (ناتو الان در چهار گوشه ایران حضور داردف از خلیج فارس تا افغانستانف عراق و…) اونوقت حضور ناتو در بالتیک باعث تهدید ایران است! احیانآ منظورتان روسیه نبوده!
    لذا جمهوری اسلامی ایران با توجه به محدودیت توانایی های سیاسی و نظامی می تواند با در اولویت قرار دادن نگاه اقتصادی راهی برای نفوذ در این منطقه باز کند!!! یعنی چی!

    • با سلام و عرض ادب.
      بله ناتو به صورت گسترده با توجه به رویکرد گسترش به شرق در منطقه بالتیک حضور داره در چهارسوی ایران هم حضور داره. عرض کردم حضور فزاینده در بالکان با ترسیم خطی که به ترکیه و خاور میانه می رسه روی این نوار موجب تهدید فزاینده برای جمهوری اسلامی ایران میشه. نه حضور مستقیم در بالتیک.
      اولویت دادن به نگاه اقتصادی برای به معنی اولویت قائل شدن برای مسائل نرم حوزه سیاست بین الملل برای برقراری روابط با سایر کشورها خواهد بود به جای مسائل سخت سیاست بین الملل.
      راه دیگه هم هست که از مدیترانه وارد بشیم به نظرتون راه مدیترانه راهی مطمئن و قطعی است با توجه به بی ثباتی نظامهای سیاسی منطقه؟ و اوضاع فعلی خاور میانه البته هر دو راه رو میشه در نظر گرفت اما بنده صرفاً بالتیک رو تشریح کردم بله مدیترانه هم میشه در صورت حفظ متحدینی چون عراق و سوریه و لبنان

  2. سلام، قصدم ایراد گیری نیست ولی راستش کلا متوجه نمیشم
    عرض کردم حضور فزاینده در بالکان!!! با ترسیم خطی که به ترکیه و خاور میانه می رسه روی این نوار موجب تهدید فزاینده برای جمهوری اسلامی ایران میشه. نه حضور مستقیم در بالتیک!!!
    اولویت دادن به نگاه اقتصادی برای به معنی اولویت قائل شدن برای مسائل نرم حوزه سیاست بین الملل برای برقراری روابط با سایر کشورها خواهد بود به جای مسائل سخت سیاست بین الملل!!!
    راه دیگه هم هست که از مدیترانه وارد بشیم به نظرتون راه مدیترانه راهی مطمئن و قطعی است با توجه به بی ثباتی نظامهای سیاسی منطقه!!!
    بنده صرفاً بالتیک رو تشریح کردم بله مدیترانه هم میشه در صورت حفظ متحدینی چون عراق و سوریه و لبنان!!!

دیدگاهتان را ثبت کنید

bigtheme